Van olie naar inflatieproblemen
Niemand weet hoe het nu in het Midden-Oosten verder zal gaan. Wij zien drie mogelijke scenario’s:
Scenario 1
Er komt spoedig vrede tussen Iran, Israël en de VS en de Straat van Hormuz wordt weer volledig geopend. Hoewel er in de wereld nu al op een aantal plaatsen fysieke tekorten aan olie en gas is ontstaan en deze daar tegen veel hogere prijzen dan elders worden verhandeld, valt te verwachten dat in dit scenario alle prijzen vrij spoedig zullen terugvallen naar het niveau van vóór het uitbreken van de oorlog.
Natuurlijk is het wel zo dat een aantal grote productie-units in het Midden-Oosten flink beschadigd is en dat het best wel wat tijd zal kosten om de schade te herstellen. Daar staat echter tegenover dat er vóór het uitbreken van de oorlog in de energiemarkten sprake was van overschotten en dat de markt ervan uit gaat dat, voor zover er nu fysieke tekorten bestaan, deze vrij spoedig zullen verdwijnen.
Dit betekent dat de olieprijs na enige tijd weer naar circa $60 zal terugvallen en de schade aan de wereldeconomie uiteindelijk zeer beperkt zal blijven. Voor de financiële markten betekent dit waarschijnlijk dat de rente op tienjarige Amerikaanse en Duitse staatsobligaties – nu circa 4,3% respectievelijk 3% – weer terug zal vallen naar circa 3,8% respectievelijk 2,5%. Tegelijkertijd kunnen de aandelenkoersen langzaam verder stijgen, in Europa meer dan in de VS, en kan de dollar verder verzwakken ten opzichte van de euro en de yen.
Scenario 2
Een tegenovergesteld scenario is ook denkbaar, namelijk dat de gevechtshandelingen weer flink oplaaien en de Straat van Hormuz voorlopig gesloten blijft. Dit is een zeer vervelend scenario voor de wereldeconomie, aangezien er dan al binnen enkele weken grote tekorten aan olie, gas, helium en kunstmest zullen ontstaan. Daarnaast zullen de prijzen hiervan enorm stijgen.
Waarschijnlijk is dit ook voldoende om een behoorlijk aantal landen in een recessie te storten, ook de VS, ondanks dat deze grotendeels zelfvoorzienend zijn. In feite spreekt men dan over stagflatie: geen economische groei en flink oplopende inflatie en rentes. Voor de aandelenkoersen zal dit eveneens negatief zijn, waardoor de rentes in een later stadium mogelijk weer zullen terugvallen. De koers van de dollar zal waarschijnlijk stijgen, omdat de Amerikaanse economie beter is opgewassen tegen hoge energieprijzen dan die van de meeste andere landen.
Scenario 3
Dit is naar onze mening verreweg meest waarschijnlijke scenario. Trump zit in een lastige positie: zolang de energieprijs hoog blijft, gaat de koopkracht van de meeste Amerikanen achteruit. Door een oorlog waarvan hij had beloofd er nooit aan te beginnen en waarvan de doelstellingen grotendeels onduidelijk zijn. Dit moet zo snel mogelijk veranderen, anders gaat het Congres in november mogelijk over naar het Democratische kamp.
Aan de andere kant is het geen optie voor Trump om de VS terug te trekken uit de strijd als Iran nog verrijkt uranium bezit en de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten blijft. Dit zou een te grote afgang betekenen voor de VS en voor hem persoonlijk. Verreweg de beste optie voor Trump is daarom een staakt-het-vuren en onderhandelingen met Teheran.
De vraag is echter of Iran daaraan wil meewerken. Wij denken van wel, al was het alleen maar vanwege de druk vanuit Peking. China betrekt veel olie uit het Midden-Oosten en heeft er geen belang bij dat de oorlog opnieuw oplaait en de energieprijzen verder stijgen, maar China wil tegelijkertijd de VS zoveel mogelijk dwarsbomen.
Hoe het ook zij, de kans lijkt groot dat er tussen de VS en Iran onderhandeld gaat worden. Het probleem is alleen, dat de standpunten mijlenver uit elkaar liggen en beide partijen denken dat zij de sterkste kaarten in handen hebben: de VS vanwege hun militaire overwicht en Iran vanwege de controle over de Straat van Hormuz en de steun van China.
Om deze reden verwachten wij dat de onderhandelingen zeer moeizaam zullen verlopen en lang zullen duren. Het feit dat de hoge olieprijzen steeds meer schade toebrengen aan de wereldeconomie, inclusief de Amerikaanse economie, versterkt de onderhandelingspositie van Teheran.
Vermoedelijk zal Trump daarom zo snel mogelijk een deal willen sluiten, maar de eisen van Teheran lijken voorlopig dusdanig hoog dat Trump daar niet aan kan toegeven.
Conclusie
Wij verwachten dat de gevechtshandelingen voorlopig niet opnieuw zullen beginnen, maar dat er vooral tussen de VS en Iran onderhandeld zal worden. Een proces dat naar verwachting maanden zal duren. Gedurende deze periode zal de Straat van Hormuz waarschijnlijk grotendeels afgesloten blijven of slechts gedeeltelijk geopend worden.
Dit betekent dat de energieprijzen hoog blijven, echter onvoldoende om grootschalige recessies te veroorzaken, maar wel voldoende om veel westerse landen aanzienlijke schade toe te brengen, met name in de vorm van aanhoudend hoge inflatie en lage economische groei.
In combinatie met importtarieven die veel Amerikaanse bedrijven nog aan de consument moeten doorberekenen, verwachten wij dat ook in de VS de prijzen van diverse goederen verder zullen stijgen (de zogenaamde secundaire inflatie-effecten).
Wij verwachten dan ook dat de inflatie in de VS verder zal oplopen en langer hoog zal blijven dan momenteel algemeen wordt aangenomen. Dit zal waarschijnlijk leiden tot hogere rentes dan nu wordt voorzien.
*Ontvangt u mijn tweewekelijkse Global Financial Markets-rapport nog niet? Stuur een e-mail naar [email protected] en ontvang een kopie van het meest recente rapport
