Is er een echte oliecrisis in aantocht?
De olieprijs is hard gestegen, maar vooralsnog is de S&P 500-index er niet erg veel op gedaald. Buiten de VS zijn de aandelen meer gedaald, maar van paniek is daar zeker geen sprake. Wat men hieruit kan afleiden, is dat de markten ervan uitgaan dat de prijzen niet lang hoog zullen blijven. Met andere woorden: dat de Straat van Hormuz over niet al te lange tijd grotendeels heropend zal worden.
Er doen dan ook een aantal scenario’s de ronde over hoe dit bereikt zal worden:
• Trump heeft al een aantal keren aangegeven dat, indien Iran niet snel de straat opent, hij over zal gaan tot het bombarderen van de Iraanse infrastructuur en deze daarmee dusdanig zal beschadigen dat het land daardoor teruggezet zal worden naar de “stone age”. Mogelijk dat het Iraanse regime hiervoor door de knieën gaat en de straat opent.
Aan de andere kant heeft Trump ook gezegd zich uit de oorlog te zullen terugtrekken, ongeacht hoe het met de Strait of Hormuz verder gaat. Mogelijk is dat, als dit werkelijk zou gaan gebeuren, genoeg voor Iran om de straat vrij te geven. Het land heeft daar zelf ook belang bij, omdat anders de hele wereld zich tegen haar keert.
• De situatie heeft veel weg van een patstelling. De VS en Israel hebben Iran aanzienlijk militair verzwakt, maar door de Straat van Hormuz af te sluiten heeft Iran een machtig economisch wapen in handen. Als de straat nog een tijdje afgesloten blijft ontstaan er zelfs fysieke tekorten aan olie, gas, kunstmest, helium, et cetera en gaan de prijzen daarvan exponentieel stijgen. Veel economen denken dat dit een wereldwijde economische crisis zou opleveren.
Trump kan daarom wel met een totale vernietiging van Iran dreigen — hetgeen overigens volledig tegen het internationale recht in zou gaan — maar naar alle waarschijnlijkheid zou dit dan ook een wereldwijde economische crisis opleveren. Iran zal dan namelijk hard om zich heen gaan slaan. Het is al tijden bezig zich hier op voor te bereiden en het heeft nog genoeg wapens over om het nog een tijdje vol te houden.
De conclusie is daarom dat deze strategie voor beide zijden enorme nadelen met zich meebrengt. Voor Trump nog eens extra, omdat dit heel negatieve gevolgen zou hebben voor het aanzien van de VS en voor hemzelf. Vrijwel zeker zal dit de Republikeinen ook een aanzienlijk verlies opleveren bij de verkiezingen in november.
Het is daarom mogelijk dat Washington akkoord zal gaan met zeker geen mooie oplossing, maar onder de omstandigheden nog wel een acceptabele: Iran geeft duidelijk aan voor schepen die niet aan de VS en Israël toegeschreven kunnen worden, de straat te willen vrijgeven, mits deze daarvoor een tol betalen. Soms wordt daarbij over $2.000.000 per schip gesproken, soms over $1 per barrel. In beide gevallen geldt dat dit ten opzichte van de prijsfluctuaties die we de laatste tijd hebben gezien, niet al te veel voorstelt. In ieder geval is het veel goedkoper dan een wereldwijde economische crisis.
Op het eerste gezicht lijkt dit dan ook voor de huidige situatie de beste oplossing.
Bedacht moet alleen worden dat dit wel een “box of Pandora” opent. De Straat van Hormuz is namelijk internationaal vaarwater, waardoor het automatisch aan geen enkel land toebehoort. Door tol te gaan heffen, betekent dit automatisch dat het aan Iran zou toebehoren. Dit zou dus inhouden dat Iran naar believen de Straat weer kan sluiten en/of de tol aanzienlijk kan verhogen. Iets dat een zeer gevaarlijk precedent zou scheppen.
• Dit brengt ons bij de laatste mogelijkheid. Trump heeft al aangegeven dat de doorvoer door de Straat van Hormuz voor de VS van relatief gering belang is en dat andere landen er daarom maar voor moeten zorgen dat deze weer geopend wordt. Inderdaad zien we een behoorlijk aantal landen ook deze kant op bewegen. Vooralsnog hebben deze al overeenstemming bereikt dat de volgorde dan moet worden: onderhandelingen, sancties en dan pas militair ingrijpen.
Dit betekent alleen wel dat, mocht militair ingrijpen uiteindelijk noodzakelijk blijken, het nog maanden — zo niet kwartalen — zal duren voordat hiertoe overgegaan zal worden. Indien Iran al die tijd de Straat van Hormuz gesloten houdt, is er allang sprake van veel hogere olieprijzen en een wereldcrisis.
De financiële markten gaan ervan uit dat Iran aanzienlijk verzwakt is en daarom links- of rechtsom door de rest van de wereld gedwongen zal worden om snel weer allerlei schepen door de Straat van Hormuz te laten varen. Van de huidige prijsstijgingen van grondstoffen die door de straat vervoerd moeten worden, trekken de markten zich daarom niet al te veel aan.
Onze conclusie is echter dat er nu sprake is van een zeer ingewikkelde situatie en dat er op den duur heus wel een oplossing zal komen, maar dat die (te) lang op zich zal laten wachten.
Niemand kan voorspellen hoe lang de straat nog afgesloten zal blijven. Hopelijk is dit kort, maar wij kijken hier minder optimistisch tegenaan dan de financiële markten. Dit kan nog een tijd gaan duren en dus voor de wereldeconomie te lang worden. Ons inziens moet daar in ieder geval rekening mee gehouden worden.
*Ontvangt u mijn tweewekelijkse Global Financial Markets-rapport nog niet? Stuur een e-mail naar [email protected] en ontvang een kopie van het meest recente rapport
