Trump zit klem en probeert zich daaruit te worstelen
Op het gebied van AI, credit spreads en private credit gebeurt er van alles, maar op dit moment is de oorlog in het Midden-Oosten veruit het belangrijkste thema voor de financiële markten. Daarbij draait het vooral om de Straat van Hormuz. Dat is begrijpelijk, want deze is door Iran al enkele weken afgesloten, terwijl normaal gesproken ongeveer 20% van het wereldwijde verbruik van olie en gas via deze route loopt. Voor helium en kunstmest ligt dit aandeel zelfs nog hoger (helium is essentieel voor de productie van chips).
De prijzen van al deze grondstoffen zijn de afgelopen weken dan ook flink gestegen. Tot nu toe echter niet zodanig dat de wereldeconomie volledig ontwricht is geraakt. Dit beeld kan echter niet zomaar worden doorgetrokken naar de toekomst, omdat er aanvankelijk nog aanzienlijke voorraden beschikbaar waren, die nu worden aangesproken.
In de komende weken zullen deze voorraden echter opraken als de Straat van Hormuz gesloten blijft. De prijzen zullen dan niet alleen verder stijgen, maar er zullen ook fysieke tekorten ontstaan. Dit wordt versterkt doordat veel afnemers hun toekomstige leveringen willen veiligstellen door extra voorraden aan te houden. Hierdoor leiden de hoge prijzen voorlopig niet tot een sterke daling van de vraag.
Als de Straat van Hormuz afgesloten blijft, zal dit naar verwachting vrij snel leiden tot een wereldwijde economische crisis. Normaal gesproken ontwikkelt zo’n proces zich geleidelijker, maar de huidige situatie is anders: activa - met name aandelen en vastgoed - zijn zeer hoog gewaardeerd, terwijl daar grote schulden tegenover staan. Dit vergroot het risico op een domino-effect. Door oplopende inflatie stijgen eerst de rentes en neemt de economische groei af. Vervolgens lopen de credit spreads op en dalen de aandelenkoersen. Hierdoor komt de waarde van het onderpand tegenover veel leningen onder druk te staan, wat leidt tot stagnerende kredietverlening en verdere economische verzwakking. Problemen in de private debt-markt versterken dit proces.
In een dergelijke situatie zou normaal gesproken stevig monetair en fiscaal worden gestimuleerd. De oplopende inflatie maakt ruime monetaire stimulering echter lastig. Daarnaast is de ruimte voor fiscale stimulering beperkt, omdat overheidsschulden en -tekorten al hoog zijn. Verdere vergroting van de tekorten kan juist leiden tot hogere lange rentes, waardoor een groot deel van het stimulerende effect teniet wordt gedaan.
Voor Trump lijkt het daarom de beste optie om zo snel mogelijk een einde te maken aan de oorlog door de VS terug te trekken. In dat geval is de kans groot dat de Straat van Hormuz snel weer opengaat. Dit zou echter betekenen dat de VS vrijwel geen van hun doelstellingen hebben bereikt. Het regime in Teheran blijft aan de macht en het is onzeker of Iran geen kernwapen meer kan ontwikkelen. Hoewel Iran militair verzwakt is, staat daar tegenover dat Rusland bereid is het land opnieuw van geavanceerde wapens te voorzien. Bovendien heeft Rusland er belang bij dat Iran de doorvaart door de Straat van Hormuz zo lang mogelijk beperkt, omdat dit de olieprijs hoog houdt - iets waar Rusland sterk van profiteert. Dit zou bovendien negatieve gevolgen hebben voor Oekraïne.
De situatie laat zien dat de VS weliswaar militair superieur zijn, maar dat Iran met het afsluiten van de Straat van Hormuz beschikt over een soort ‘economisch kernwapen’ dat minstens zo effectief kan zijn. Als de VS zich terugtrekken, is de kans groot dat Iran dit middel in de toekomst opnieuw zal inzetten. Bovendien zou een terugtrekking het internationale aanzien van de VS en van Trump ernstig schaden en de indruk wekken dat de VS de oorlog hebben verloren. Het is daarom onwaarschijnlijk dat Trump voor deze optie zal kiezen.
Dit betekent dat Trump een strategie moet ontwikkelen die alsnog leidt tot een acceptabele regimewisseling en/of het heropenen van de Straat van Hormuz - mogelijk met militair geweld. Beide opties zijn echter moeilijk te realiseren, zelfs met steun van bondgenoten, en vereisen waarschijnlijk grootschalige inzet van grondtroepen. Dit staat haaks op eerdere politieke beloftes en kan electorale gevolgen hebben, maar lijkt op dit moment wel de minst slechte optie.
Er bestaat uiteraard altijd de mogelijkheid dat het conflict via onderhandelingen wordt opgelost. Dit zal echter waarschijnlijk veel tijd kosten - terwijl de wereldeconomie ondertussen al schade oploopt - en bovendien heeft Iran met zijn ‘economisch kernwapen’ weinig prikkel om snel tot een akkoord te komen.
Onze conclusie is daarom dat de VS momenteel bezig zijn extra militairen in de regio te concentreren en dat deze waarschijnlijk binnen enkele weken zullen worden ingezet. Dit betekent dat de prijzen van olie, gas, helium en kunstmest waarschijnlijk langdurig hoog blijven of zelfs verder zullen stijgen. Ook zullen er fysieke tekorten ontstaan. Voor de prijzen van financiële activa is dit geen gunstig vooruitzicht.
In ons GFM-rapport* van afgelopen week gaan we hier uitgebreider op in.
*Ontvangt u mijn tweewekelijkse Global Financial Markets-rapport nog niet? Stuur een e-mail naar [email protected] en ontvang een kopie het rapport van afgelopen vrijdag.
