Trump’s achilleshiel
Even het volgende als achtergrond. De Verenigde Staten hebben al jarenlang een groot tekort op zowel de lopende rekening als op de overheidsfinanciën. Dit moet worden gefinancierd door een grote instroom van buitenlands kapitaal. Gebeurt dit onvoldoende, dan treden er twee effecten op: de dollar daalt in koers en de Amerikaanse rente stijgt.
Normaliter vormt het financieren van deze zogenoemde ‘twin deficits’ geen groot probleem voor de VS. Dit komt doordat de dollar de reservemunt van de wereld is en de Amerikaanse economie doorgaans harder groeit dan die van de meeste andere landen. Hierdoor zijn er in de VS relatief hoge rendementen te behalen. Dit is ook de reden waarom de Verenigde Staten al vele jaren zonder al te veel moeite grote tekorten op zowel de lopende rekening als de overheidsfinanciën konden hebben.
De volgende stap is om te kijken hoe Europa en veel andere landen ervoor staan. Als Trump één ding duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat Europese landen militair en op veel andere gebieden veel meer ‘zelf hun broek moeten ophouden’. De steun vanuit de VS zal sterk afnemen, zo niet geheel verdwijnen.
Voor Europa komt dit op een zeer ongelegen moment, omdat er een oorlog woedt tussen Rusland en Oekraïne. Dit betekent dat Oekraïne op allerlei gebieden gesteund moet worden, wat veel geld kost. Daarnaast moet het defensiebudget fors worden verhoogd, nu de VS de steun aan de Europese defensie sterk wil verminderen.
Alleen dit al vormt een enorme aanslag op de Europese overheidsfinanciën. Dit is echter nog lang niet alles. In Europa slaat de vergrijzing inmiddels hard toe. Er komen steeds minder werkenden ten opzichte van het aantal niet-werkenden dat onderhouden moet worden. Denk daarbij aan uitgaven voor zorg, medische kostenstijgingen en pensioenen. Dit zijn posten die de overheid veel geld kosten, terwijl de belastingopbrengsten juist onder druk komen te staan.
Daarnaast kan men er niet omheen dat er aanzienlijk meer geld moet worden uitgegeven aan de bestrijding van klimaatverandering. Dit alles samen vormt een zware belasting voor de overheidsfinanciën, terwijl deze er in de meeste landen al slecht voor staan.
Het eerste dat wordt geprobeerd, is bezuinigen. Wanneer men echter in aanmerking neemt dat de rentes inmiddels duidelijk boven de huidige niveaus liggen en eerder zullen stijgen dan dalen, dan valt hier niet tegenop te bezuinigen. De post ‘te betalen rente’ loopt immers sterk op.
Dit betekent dat de belastingopbrengsten verhoogd moeten worden. Overal wordt daarom bekeken of tarieven kunnen worden verhoogd. Het probleem is echter dat dit al zo lang wordt geprobeerd, waardoor de belastingdruk inmiddels een niveau heeft bereikt waarop verdere verhogingen meer nadelen dan voordelen met zich meebrengen.
De enige uitweg voor overheden lijkt daarom het aangaan van meer schulden. Dit is echter, gezien de snel verslechterende overheidsfinanciën, slechts beperkt mogelijk. Op een gegeven moment verliezen beleggers hun vertrouwen en schieten de rentes omhoog. Dan is men nog verder van huis.
Het lijkt er daarom op dat de situatie in Europa volledig kan vastlopen. Dit kan ertoe leiden dat er juist meer geld naar de VS stroomt. Voor de Verenigde Staten lijkt er daardoor op het eerste gezicht ‘geen vuiltje aan de lucht’. Toch dreigt dit op twee manieren anders uit te pakken.
Ten eerste heeft Trump duidelijk weinig op met nationale en internationale regels en wetten. Hij is bereid hard op te treden tegen al zijn tegenstanders, zowel binnen als buiten de VS, en lijkt steeds meer macht naar zich toe te trekken. Dit plaatst grote kapitaalbezitters buiten de VS voor een dilemma. In de Verenigde Staten zijn relatief hoge rendementen te behalen, maar hoe zeker kan men ervan zijn dat buitenlandse tegoeden bij oplopende spanningen niet worden geblokkeerd of zelfs geconfisqueerd?
Daarnaast bestaat er een ander risico. Trump probeert meer grip te krijgen op de Federal Reserve en deze te dwingen de rente verder te verlagen. In de huidige omstandigheden komt dit al snel neer op het voeren van een inflatiebeleid.
De vraag is of deze risico’s uiteindelijk niet zwaarder wegen dan de hogere rendementen.
Wat dat laatste betreft hoeft men voorlopig niet bang te zijn dat Europa eveneens een inflatiebeleid zal gaan voeren. Klaas Knot lijkt namelijk de opvolger van mevrouw Lagarde bij de ECB te worden, en hij staat niet bekend als voorstander van een dergelijk beleid. Tegelijkertijd staan de Europese economie en overheidsfinanciën er slecht voor. Het is dan ook niet te verwachten dat de ECB op korte termijn als ‘reddende engel’ zal optreden.
Juist deze precaire situatie dwingt Europa echter steeds meer tot het zetten van positieve stappen, zoals intensievere samenwerking en het aanpassen van economische regels en wetgeving, zodat ondernemerschap meer ruimte krijgt. Hierdoor kunnen de vooruitzichten voor Europa aanzienlijk verbeteren.
Conclusie
Het beleid van de regering-Trump leidt er steeds meer toe dat grote internationale kapitaalbezitters zich van de VS beginnen af te wenden, terwijl de vooruitzichten voor Europa lijken te verbeteren. Het ziet er daarom naar uit dat internationale geldstromen zich langzaam van de VS naar Europa zullen verplaatsen.
Voor Europa kan dit zeer gunstig uitpakken, maar voor de Verenigde Staten juist nadelig. Voor de VS betekent dit hogere rentes, die de vastgoed- en aandelenmarkten onderuit kunnen gaan halen. De vraag is of Trump dit tijdig zal inzien om het tij nog te kunnen keren.
